هپاتیت B در انتقال خون


انتقال خون  اگر چه یک روش درمانی نجات بخش است ولی در عین حال مانند سایر روشهای در مانی ممکن است منجر به عوارض زودرس یا تأخیری شده و خطر انتقال  عفونت های وابسته مانند HIV ، ویروس هپاتیت و عفونتهای باکتریال را به دنبال داشته باشد . ویروس ها در انتقال عفونتهای منتقله از طریق فراورده های خونی اهمیت زیادی داشته و به همین دلیل جزء تفکیک ناپذیر علم انتقال خون می باشند.  تهیه خون سالم بدون شناخت و آگاهی از ویروس ها ی قابل انتقال از طریق خون و فراورده های خونی امکان پذیر نمی باشد  . یکی از این ویروسها ویروس  هپاتیت "B" است.این ویروس عامل بروز بیماری هپاتیت" B " در انسان است . این ویروس در کبد جایگزین شده و بعد از تکثیر وارد جریان خون می شود. سیر بیماری از یک عفونت حاد تا بیماری مزمن متفاوت می باشد .در جهان بیش از 350 میلیون نفر به این ویروس آلوده اند . در ایران 7/1 % جمعیت عمومیناقل این ویروس هستند .

مهم ترین راههای انتقال ویروس شامل موارد زیر است :

1- انتقال از مادر آلوده به ویروس هپاتیت " B " به نوزاد : در مناطق با شیوع بالا اهمیت داشته و بطور عمده هنگام تولد روی می دهد.

2- تزریق خون یا فراورده های خونی آلوده : از آنجائیکه امروزه تمام خونهای اهدایی در سازمانهای انتقال خون و از جمله در سازمان انتقال خون ایران  از نظر هپاتیت " B " آزمایش می شوند ، احتمال انتقال از این راه به ندرت رخ می دهد .

3- تماس پوست آسیب دیده یا مخاط چشم و دهان با خون ویا ترشحات آلوده به ویروس : در مناطق با شیوع متوسط  از جمله در موارد زیر :

  • استفاده مشترک از وسایل شخصی برنده که امکان آلودگی به خون دارند ، ازقبیل قیچی، تیغ، ناخن گیر ، مسواک،برسهایی با دندانه تیز، ماشین اصلاح، کیسه های زبر حمام و . . . در بین افراد خانواده ای که در آن  یک فرد آلودهبه ویروس وجود دارد .
  • انجام اعمالی مانند خالکوبی، حجامت، تاتو، ختنه، سوراخ کردن گوش، جراحیهای کوچک و اقدامات دندانپزشکی در مراکز غیر مجاز و مراکزی که از وسایل غیر بهداشتی استفاده می کنند یا وسایل خود را با روش های صحیح ضدعفونی نمی کنند. 
  • استفاده از سرنگهای تزریقی  مشترک بخصوص در میان معتادان تزریقی
  • فرو رفتن سوزن آلوده به داخل پوست و همچنین پاشیده شدن خون آلوده به مخاط چشم بویژه در  میان کارمندان مراکز درمانی و بهداشتی

     

4-  انتقال از طریق تماس جنسی با فرد آلوده: خطر انتقال آلودگی در زندگی زناشویی سالم، بسیار ضعیف (کمتر از 5%) است. این راه انتقال بخصوص در میان افرادیکه تماسهای جنسی خارج از چهار چوب زناشویی ارند اهمیت دارد .

ویروس هپاتیت " B " دراثر تماسها و ارتباطات معمول روزانه مانند صحبت کردن، دست دادن، درآغوش گرفتن و .. منتقل نمی شود. کار کردن در یک مکان، استفاده از رختخواب و لباس مشترک،  استفاده از حمام عمومی و استخر خطری جهت انتقال این ویروس ندارند. همچنین آلودگی به ویروس از طریق ظروف غذایی که تمیز شسته شوندو همچنین مواد غذایی نیز صورت نمی گیرد.

 عوارض و پیش آگهی ویروس هپاتیت" B " از یک وضعیت ناقل غیر فعال تا بروز نارسایی کبدی متغیر می باشد ، در اکثر موارد یک سازش و همزیستی بین ویروس و سیستم دفاعی بدن بوجود می آید که باعث می شود ویروس در حالت نهفته (بدون ایجاد آسیب کبدی) تا آخر عمر در بدن باقی بماند . این افراد ناقلین سالم ویروس هستند که خطر بالقوه ای برای انتقال ویروس به دیگران خواهند بود . در تعداد کمی از ناقلین  (در ایران 3% ناقلین ) ،  ویروس ممکن است مجددا شروع به فعالیت کند.

عوامل متعددی شامل مصرف الکل ، عفونت همزمان با سایر ویروسها ؛ کبد چرب و بیماریهای متابولیک کبد می توانند باعث تشدید عوارض کبدی گردند. افراد ناقل ویروس جهت بررسی وضعیت فعالیت ویروس و عملکرد کبد خود باید تحت نظر پزشک قرار گیرند.

 جهت کنترل انتقال  هپاتیت بی باید به نکات زیر دقت کرد :

  1. واکسیناسیون (به خصوص افراد خانواده ناقلین و نیز کارمندان مشاغل پزشکی  ) و سپس اندازه گیری آنتی بادی ضد ویروس برای بررسی مناسب بودن پاسخ بدن به واکسن
  2. رعایت احتیاطات استاندارد شامل عدم  استفاده ازلوازم شخصی دیگران شامل لوازم آرایش ، لوازم حمام و بویژه عدم استفاده مشترک از  اجسام تیز و برنده – پرهیز از اقدامات پزشکی و دندانپزشکی غیر مجاز و نامطمئن مانند خالکوبی ، حجامت ، سوراخ کردن گوش ، تزریقات - جلوگیری از تماس پوست آسیب دیده یا مخاط چشم و دهان با خون و ترشحات آلوده  – جلوگیری از تماس جنسی نامطمئن
  3. رعایت احتیاطات بهداشتی بویژه در مشاغل پزشکی مانند شستشوی مرتب  دست با آب و صابون  و استفاده از تجهیزات ایمنی ضمن  تماس با بیماران یا افراد ناقل ویروس
  4. پیگیری افراد در زمان  تماس با آلودگی و بعد از تماس با آلودگی
  5. عدم اهدای خون و یا اهدای عضو  توسط افراد ناقل ویروس . همچنین ناقلین ویروس لازم است حتما در مراجعه به آرایشگاهها و مراکز پزشکی و دندانپزشکی ناقل بودن خویش را به اطلاع برسانند تا اقدامات لازم پیشگیرانه برای سایر مراجعه کنندگان صورت گیرد . 

     

چند نکته مهم :

  • ناقلین هپاتیت "B" میتوانند ازدواج کنند اما همسر آنان باید دوره کامل واکسیناسیون هپاتیت " B " را انجام داده و از تاثیر مناسب واکسن مطمئن شود.
  • خانم های ناقل هپاتیت "B" می توانند باردار شوند ، اما لازم است با انجام اقدامات مناسب از انتقال ویروس به نوزاد جلوگیری کرد ( نوزاد علاوه بر واکسیناسیون باید ایمونوگلوبولین اختصاصی ضد هپاتیت " B " را دریافت کند). شیر دادن به کودک بلامانع است .
  • برای ضد عفونی کردن وسایل و لباسهای آلوده به خون ، می توان پس از تمیز کردن لکه های خون انها را به مدت 30 دقیقه درمحلول ضد عفونی (برای مثال وایتکس رقیق شده با نسبت یک قسمت وایتکس،ده قسمت آب) و یا 5 دقیقه در آب جوش قرار داد.
  • ویروس در ترشحات دهانی و بزاق وجود دارد و بندرت  هنگام عطسه و سرفه ممکن است با ورود به مخاط یا پوست آسیب دیده افراد سالم ، سبب انتقال بیماری شود لذا پوشاندن دهان هنگام سرفه و عطسه تاکید میگردد .
  • افراد ناقل ویروس هپاتیت " B "  محدودیتی در رژیم غذایی نداشته و میتوانند از همه نوع مواد غذایی با رعایت اعتدال استفاده نمایند .

افراد ناقل هپاتیت " B " در هر زمان که بدلیل غلظت بالای خون یا به توصیه پزشک نیاز به کاهش میزان خون داشتند ، لازم است حتما  با آگاه ساختن پزشک انتقال خون ، راهنمایی های لازم را برای انجام  فصد درمانی دریافت نموده تا ضمن انجام اقدام بموقع  درمانی برای آنان  . از گسترش احتمالی آلودگی به دیگران جلوگیری گردد .

در صورتیکه تشخیص آلودگی به هپاتیت " B " در جریان اهدای خون صورت گیرد ، کلیه فراورده های آلوده از سیستم نگهداری و توزیع حذف و با روشهای ایمن معدوم میگردند .  واحد مشاوره انتقال خون جهت حفظ و ارتقا سلامت سیستم تهیه فراورده های خونی و نیز سلامت عمومی جامعه ،   به اهداکننده مورد نظر مستقیما  اطلاع رسانی نموده و این افراد پس از هماهنگی های لازم ، در مراجعه به واحد مشاوره انتقال خون توسط پزشک ، اطلاعات مربوطه را جهت پیشگیری و پیگیریهای بعدی ، دریافت خواهند نمود . این افراد برای همیشه از اهدای خون معاف میگردند . ​